Architektura secesji w Polsce

Architektura secesyjna, zaznaczyła się na przełomie wieków XIX i XX, czyli u schyłku okupacji Polski przez trzech zaborców i po odzyskaniu niepodległości przez nasz kraj. Najciekawsze realizacje tego stylu architektonicznego w naszym kraju zobaczyć można w Łodzi, która uchodzi za perłę secesji. Ponadto przykłady architektury secesji w Polsce odnaleźć można w innych dużych ośrodkach miejskich jak np. Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań, czy Bydgoszcz.

Architektura secesji – założenia, historia, rozwój

Kierunek w architekturze zwany secesją rozwijał się na przełomie wieków XIX i XX, a konkretnie  w latach 1890 – 1925. Natomiast największy jego rozkwit miał miejsce od około 1905 roku. Secesja w architekturze to rezultat poszukiwań wyzwolenia formy budynku z naśladownictwa wcześniejszych epok – historyzmu, a co się z tym wiązało – także  wytworzenia nowego stylu. Pierwsze tendencje zaobserwowano we Francji, przede wszystkim pod wpływem École des beaux-arts, Viollet-le-Duca. Wielu doszukuje się źródeł art nouveau w prezentowanej przez niego oraz Anglika Williama Morrisa odmianie neogotyku. Styl szybko stał się modny. Na rozwiązania stosowane w architekturze secesji wpłynęły także:

  • racjonalistyczne nurty filozoficzne,
  • zetknięcie z japońską grafiką oraz kaligrafią,
  • intelektualne podłoże stylu, a nie formalno-artystyczne.

Secesja charakteryzowała się stosunkowo abstrakcyjną formą o bogatej ornamentyce. Poza najwybitniejszymi architektami, styl koncentrował się na zdobnictwie, natomiast aspekty związane z funkcjonalnością i konstrukcją pozostawiano inżynierom budowlanym. Szczególnie zaznaczyło się to w urbanistyce i budownictwie mieszkaniowym. Natomiast architektura budynków użyteczności publicznej wykazywała się innowacyjnością, jednocześnie korzystając nawiązując do rozwiązań romantycznych, neoromańskich i neogotyckich. W ornamencie i strukturze budynków zaznaczał się respekt wobec natury np. w postaci form roślinnych. Elewacje charakteryzują się ciągłą i płynnie przechodzącą powierzchnią, zauważyć można miękkie i krzywa linia i wyoblenia. Schyłek secesji przypada na drugą dekadę XX wieku i początek trzeciej. Szczególnie w rzeczywistości po I wojnie światowej. Po 1918 secesja stopniowo zanika, stapiając się ze stylem eklektycznym.

Secesja w architekturze w różnych krajach i regionach

Architektura secesyjna rozwijała się przede wszystkim w kilkunastu dużych miastach Europy, które mogły poszczycić się długimi tradycjami artystycznymi. Ten okres w architekturze jest różnie nazywany w różnych krajach. Secesja to nazwa spotykana w Polsce i Austrii (Sezession). W Niemczech, a także krajach skandynawskich popularna jest nazwa Jugendstil, czyli „styl młodzieżowy”. We Francji funkcjonuje nazwa art nouveau, czyli „nowa sztuka”. We Włoszech oraz Hiszpanii używa się nazw modernismo (lecz nie chodzi tu o modernizm). Natomiast w Wielkiej Brytanii można spotkać się z określeniem Arts and Crafts.

Co warte podkreślenie, w Polsce secesja przyjęła się wcześniej niż w innych krajach Europy, przede wszystkim dzięki wpływom architektury niemieckiej, austriackiej oraz francuskiej.

Przedstawiciele architektury secesji

Wśród najwybitniejszych przedstawicieli secesji wymienia się takich architektów jak:

  • Antoni Gaudí,
  • Hector Guimard,
  • Victor Horta,
  • Emile André,
  • Lluís Domènech i Montaner,
  • August Endell,
  • Max Fabiani,
  • Max Hegele,
  • Gustaw Landau-Gutenteger,
  • Dawid Lande,
  • Eižens Laube,
  • Charles Rennie Mackintosh,
  • Michaił Eisenstein,
  • Josef Hoffmann,
  • Joseph Maria Olbrich,
  • Konstantīns Pēkšēns,
  • Josep Puig i Cadafalch,
  • Fiodor Schechtel,
  • Louis Sullivan,
  • Henry van de Velde,
  • Otto Wagner.

Również Polacy byli wybitnymi przedstawicielami stylu secesyjnego, m.in.:

  • Franciszek Mączyński,
  • Franciszek Ruszyc,
  • Franciszek Chełmiński.

Przykłady secesji w Polsce – najciekawsze realizacje

Wśród najciekawszych realizacji architektury secesyjnej w Polsce wymienia się takie budynki jak:

  • Dom handlowy Smechela i Rösnera w Łodzi,
  • Szkoła Zgromadzenia Kupców w Łodzi,
  • Kamienica Oszera Kohna w Łodzi,
  • Kamienica Schychtów w Łodzi,
  • Gmach Domu Bankowego Wilhelma Landaua w Warszawie,
  • Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie,
  • wnętrza bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie,
  • dom „Pod Globusem” w Krakowie,
  • kawiarnia „Jama Michalika” w Krakowie,
  • bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie,
  • Gmach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie,
  • Stary Teatr w Krakowie,
  • Dom Handlowy firmy „Schlesinger und Grünbaum” we Wrocławiu,
  • Kamienica przy ul. Roosevelta 5 w Poznaniu,
  • Kamienica Maxa Zweiningera w Bydgoszczy,
  • Kamienica Eduarda Schulza w Bydgoszczy,
  • Willa przy ul. Lipowej 9 w Sopocie ,
  • kamienica „Pod Żabami” w Bielsku-Białej,
  • Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze,
  • Dworzec Główny w Nowym Sączu.
  • Dworzec Główny w Nowym Sączu.